Een inleiding over Kruisen en Kapellen

Het Limburgse land wordt gesierd door vele uitingen van ons geloof, overal kan men wel een kerktoren naar de hemel zien wijzen.
Maar nog talrijker zijn de "Kleine Monumentjes van Vroomheid" zoals het klein religieus erfgoed ook wel genoemd wordt.
Behalve de Kruisen en Kapellen worden er ook de Beelden (met religieus onderwerp), Grotten en reliëfs, mozaïeken etc. meegerekend.
Deze zullen nog wel niet compleet zijn, maar er wordt aan gewerkt.

In 1929 schreef kapelaan Ad. Welters een artikel in het boek "Publications" van  "la Societe Historique et Archeoligique dans le Limbourg"
een artikel met de naam "Het Limburgsche Veldkruis".
In dit artikel maakt Kapelaan Welters een onderverdeling in 14 soorten: 1 Het Gerechtskruis - 2 Het Marktkruis - 3 Het Preekkruis - 4 Het Begrafeniskruis - 5 Het Wonderkruis - 6 Het Dwaalkruis - 7 Het Processiekruis - 8 Het Hagelkruis - 9 Het Moordkruis - 10 Het Devotiekruis - 11 Het Memoriekruis - 12 Het Kerkhofkruis - 13 Het Combinatiekruis en 14 Kruis met plaatsnaam.

        Dr.Godfried Egelie S.C.J. stelt in zijn doctoraalscriptie “Gietijzeren wegkruisen in Limburg” dat deze indeling niet erg bruikbaar is.
        Dr.Egelie maakt ook een meer praktische indeling van de soorten kruisen, en die wil ik graag overnemen, en wel:
      1 Vroomheidkruis: uit dankbaarheid, boerderijkruis, devotiekruis, hagelkruis, processiekruis, geloftekruis
      2
 Memoriekruis: om een blijde of treurige gebeurtenis te gedenken, ongevalkruis, missiekruis etc.
      3
 Kerkhofkruis: staat centraal op het kerkhof, hier wordt de laatste zegen gegeven.
      4
 Rechtskruis: grenskruis, zoenkruis, galgkruis etc.

Ook stelt Dr. Egelie dat het verhaal dat de eerste kruisen in de plaats van heidense altaren geplaatst zijn zoals Kapelaan Welters schrijft, niet meer te bewijzen zal zijn en waarschijnlijk niet meer dan een mooie legende is.

In de praktijk is het vrijwel onmogelijk om een kruis in te delen in een van de categorieën aangezien ieder kruis per definitie een Vroomheidkruis is en het heel vaak is niet meer te achterhalen waarom een bepaald kruis "geplant" is.

Een wat kleiner probleempje dat opdook, was de vraag wat is nog een kruis en wat is een kapel. Hierbij heb ik als uitgangspunt gekozen dat het een kapel is: als er geen kruis maar een beeld in geplaatst is, of als het gebouwtje voorzien is van een dichte deur. 
Voorbeeld: In Benzenrade is een kapel, welbekend, voorzien van een H.Hart beeld. 
In de Euren, op de hoek Kleekampsweg - Eurenderweg - Buldersweg staat een ombouwd kruis, maar hier is een traliehek en het is dus een kruis 
In Hoensbroek, op de Wingerdweg, is een kapelletje met een traliehek maar daarin staat een piëta, dit is dus een kapel !

De coördinaten die vermeld staan op de pagina van elk object zijn bepaald met behulp van "Google Earth", als deze in een navigatiesysteem ingevoerd worden komt U binnen zicht afstand van het object. Ook kunt U vaak met "Streetvieuw" het object al op de PC bekijken.

Het andere Klein Religieus Erfgoed zo als Beelden, Grotten Mozaïeken etc. wordt pas sinds een paar jaar mee geïnventariseerd.
Zoals de meesten zijn we begonnen met de Kruisen en Kapellen, maar het andere Erfgoed verdient toch zeker ook de aandacht.
Het is echter wel de reden dat de Kruisen en Kapellen beter compleet zijn, de rest wordt nog aan gewerkt !

Wij hopen dat U veel plezier mag beleven van onze pogingen om deze uitgebreide materie openbaar te maken.

 

Beginpagina